Lạm Phát Giáo Dục: Giải Mã Nguyên Nhân Và Tác Động 2025

Lạm Phát Giáo Dục là gì và bao gồm những chi phí ẩn nào?

Khái niệm lạm phát giáo dục (Educational Inflation) trong khoa học kinh tế tài chính được xác định là sự tăng trưởng kéo dài và liên tục của chi phí dịch vụ đào tạo cùng các khoản phụ phí đi kèm trong một khoảng thời gian nhất định. Khác với chỉ số giá tiêu dùng chung (CPI) vốn đo lường một rổ hàng hóa tiêu chuẩn gồm thực phẩm, năng lượng hay hàng tiêu dùng nhanh, chỉ số giá giáo dục mang tính dai dẳng, khó đảo ngược và có tốc độ tăng trưởng cơ cấu hoàn toàn độc lập. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ: người tiêu dùng có thể giảm tần suất ăn uống bên ngoài hoặc chuyển sang mua sắm các thương hiệu hàng hóa rẻ hơn khi kinh tế suy thoái, nhưng nhu cầu đầu tư giáo dục cho con cái có độ co giãn theo giá rất thấp (inelastic demand). Gia đình thường có xu hướng giữ nguyên hoặc tăng chi tiêu giáo dục bất chấp biến động thu nhập.

Nghiên cứu của chuyên gia admin tại reviewthetindung cho thấy.

Về mặt cấu trúc, gánh nặng tài chính của giáo dục không dừng lại ở con số công bố trên hóa đơn học phí định kỳ. Mô hình tổng chi phí sở hữu giáo dục (Total Cost of Educational Ownership) bao gồm hai hợp phần lớn: Chi phí trực tiếp hiển ngôn và Chi phí ẩn cấu trúc.

Các nghiên cứu tài chính cá nhân chỉ ra rằng, phần lớn các gia đình rơi vào khủng hoảng ngân sách không phải do học phí niêm yết mà xuất phát từ "tảng băng chìm" chi phí ngoại khóa và công nghệ. Việc nâng cấp hạ tầng số trong giảng dạy buộc phụ huynh phải trang bị máy tính cấu hình cao, phần mềm bản quyền cùng các khoản phí học trực tuyến phát sinh. Khi cộng gộp tất cả cấu phần, chi phí giáo dục thực tế mà một gia đình chi trả hằng năm có tốc độ tăng vượt xa dự báo ban đầu.

Để hiểu rõ tại sao tảng băng chi phí này lại liên tục phình to qua các năm, chúng ta cần bóc tách các yếu tố vĩ mô và vi mô đang âm thầm thúc đẩy việc tăng học phí, từ chi phí nhân sự đến việc nâng cấp công nghệ giáo dục.

Nguyên nhân do đâu mà chi phí giáo dục liên tục leo thang?

Sự gia tăng liên tục của chi phí giáo dục là hệ quả của nhiều động lực kinh tế phức tạp tác động đồng thời. Không giống như các ngành sản xuất hàng hóa – nơi công nghệ có thể giúp tăng năng suất lao động và giảm chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm (Căn bệnh chi phí Baumol - Baumol's cost disease), ngành giáo dục là một dịch vụ thâm dụng lao động cao. Để duy trì hoặc nâng cao chất lượng đào tạo, số lượng giáo viên trên mỗi học sinh không thể giảm xuống vô hạn. Do đó, chi phí nhân sự luôn chiếm tỷ trọng từ 60% đến 70% tổng chi phí vận hành của một cơ sở giáo dục.

Phân tích đa chiều cho thấy 4 nguyên nhân cốt lõi dẫn đến đà tăng giá này:

• Áp lực chi phí vận hành và nhân sự: Tiền lương cho đội ngũ giảng viên, đặc biệt là giảng viên trình độ cao hoặc giáo viên bản ngữ trong các chương trình quốc tế, phải tăng theo thị trường lao động để giữ chân nhân tài. Chi phí bảo trì cơ sở vật chất, tiền điện, nước, dịch vụ vệ sinh và an ninh cũng chịu tác động trực tiếp từ lạm phát tổng thể.
• Đầu tư công nghệ và chuẩn hóa quốc tế: Cuộc đua chuyển đổi số buộc các trường phải chi ngân sách lớn cho hệ thống quản lý học tập (LMS), phòng thí nghiệm hiện đại, bản quyền phần mềm và hạ tầng mạng. Việc kiểm định chất lượng theo các chuẩn quốc tế (như AACSB, ABET cho đại học hoặc CIS cho trường phổ thông) tiêu tốn chi phí đánh giá và duy trì rất lớn.
• Cắt giảm ngân sách công và chuyển đổi mô hình tự chủ tài chính: Xu hướng giảm dần mức trợ cấp từ ngân sách nhà nước đối với các trường đại học công lập (chuyển sang cơ chế tự chủ tài chính toàn diện) buộc các cơ sở này phải nâng học phí để bù đắp chi phí hoạt động thường xuyên và chi đầu tư phát triển.
• Tác động của lạm phát vĩ mô toàn cầu: Theo dữ liệu theo dõi thị trường tài chính từ Bloomberg, áp lực từ chuỗi cung ứng toàn cầu và biến động giá năng lượng đã làm gia tăng chi phí xây dựng, mua sắm thiết bị nhập khẩu và dịch vụ hậu cần của các trường học trên toàn thế giới.

Bên cạnh các yếu tố cấu trúc nội tại, tâm lý tiêu dùng của phụ huynh cũng đóng vai trò là động cơ kích thích giá. Giáo dục được coi là một "hàng hóa vị thế" (positional good) – nơi chất lượng thường được người tiêu dùng đánh giá qua mức giá. Điểu này tạo điều kiện cho các trường tư thục và các chương trình liên kết tăng học phí như một chiến lược định vị thương hiệu cao cấp trên thị trường.

Sự kết hợp giữa áp lực chi phí vận hành nội tại và xu hướng tự chủ tài chính đã phản ánh trực tiếp vào các chỉ số kinh tế quốc gia, điều được thể hiện rõ nét qua các khám phá từ số liệu thống kê chi tiết năm 2025, khi nhóm giáo dục tăng 2,22% và hệ lụy trực tiếp lên chỉ số giá tiêu dùng.

Dữ liệu thực tế năm 2025: Lạm phát giáo dục tác động đến CPI như thế nào?

Phân tích chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tại Việt Nam cho thấy sự đóng góp nhất quán của nhóm hàng hóa và dịch vụ giáo dục vào mức tăng chung của chỉ số giá toàn quốc. Mặc dù rổ hàng hóa CPI bao gồm hàng trăm mặt hàng thiết yếu, nhóm giáo dục luôn thể hiện tính chất tăng giá theo chu kỳ cố định (thường rơi vào tháng 8 và tháng 9 hàng năm – thời điểm bắt đầu năm học mới) với biên độ điều chỉnh lớn.

Dữ liệu kinh tế vĩ mô năm 2025 ghi nhận những thông số quan trọng về đà tăng của chi phí giáo dục và mức độ tác động lên chỉ số giá tiêu dùng quốc gia:

Cơ chế tác động của giá giáo dục lên CPI có tính chất đặc thù. Do quyền số (trọng số) của nhóm giáo dục trong rổ CPI quốc gia được tính toán dựa trên mức chi tiêu trung bình của hộ gia đình, một sự điều chỉnh nhỏ về học phí niêm yết cũng tạo ra hiệu ứng gợn sóng lên chỉ số lạm phát chung. Báo cáo định kỳ từ các cơ quan quản lý thị trường tài chính, tương tự như các bản công bố dữ liệu kinh tế của Ủy ban Chứng khoán, chỉ ra rằng biến động từ nhóm dịch vụ công như giáo dục và y tế có khả năng làm thay đổi kỳ vọng lạm phát của toàn thị trường.

Đáng chú ý, chỉ số 2,15% hay 2,43% phản ánh mức tăng trung bình của rổ hàng hóa đại diện toàn quốc, bao gồm cả hệ thống trường công lập được Nhà nước bù đắp ngân sách. Nếu tách riêng phân khúc trường tư thục, trường song ngữ và hệ thống đào tạo đại học tự chủ, tỷ lệ lạm phát thực tế tại các đơn vị này thường cao gấp 2 đến 3 lần so với chỉ số CPI giáo dục chung. Sự phân hóa này tạo ra một khoảng trống lớn giữa con số thống kê vĩ mô và trải nghiệm thực tế về chi tiêu của các gia đình thuộc nhóm trung lưu tại các đô thị lớn.

Không chỉ riêng tại Việt Nam, sự lệch pha giữa lạm phát giáo dục và khả năng chi trả của xã hội là một hiện tượng mang tính toàn cầu, mở ra bức tranh tổng quan về bài học từ các quốc gia thuộc tổ chức OECD.

Lạm Phát Giáo Dục trên thế giới: Bài học từ các quốc gia OECD ra sao?

Lạm phát giáo dục không phải là một hiện tượng đơn lẻ tại các nền kinh tế đang phát triển mà là một thách thức cấu trúc mang tính toàn cầu. Dữ liệu kinh tế vĩ mô từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) chỉ ra rằng tốc độ tăng chi phí dịch vụ giáo dục tại nhiều quốc gia hội viên thường vượt xa chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tổng thể trong nhiều thập kỷ qua. Áp lực này xuất phát từ sự kết hợp giữa chi phí nhân sự trình độ cao, nhu cầu đầu tư hạ tầng công nghệ hiện đại và sự sụt giảm hoặc điều chỉnh trong chính sách trợ cấp ngân sách công.

Một ví dụ điển hình cho xu hướng này là New Zealand. Trong các kỳ ngân sách 2024 và 2025, chính phủ New Zealand đã chính thức cho phép các cơ sở giáo dục đại học tăng mức trần học phí lên tới 6%. Quyết định này được đưa ra nhằm giúp các trường đại học bù đắp chi phí vận hành gia tăng do lạm phát diện rộng, giá năng lượng leo thang và áp lực tăng lương cho đội ngũ giảng viên để giữ chân nhân tài. Trường hợp của New Zealand phản ánh một thực tế: ngay cả tại các quốc gia có hệ thống an sinh xã hội phát triển, ngân sách nhà nước cũng gặp khó khăn trong việc hấp thụ toàn bộ gánh nặng chi phí giáo dục ngày càng tăng.

Theo phân tích tài chính từ Bloomberg, mô hình tài trợ giáo dục tại các nước thuộc khối OECD đang dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình "được bao cấp bởi người nộp thuế" (taxpayer-funded) sang mô hình "người sử dụng dịch vụ chi trả" (user-pays model). Sự dịch chuyển này dẫn đến việc gánh nặng tài chính ngày càng tích tụ lên các hộ gia đình và bản thân người học thông qua các khoản vay sinh viên (student loans).

Bài học từ các quốc gia OECD cho thấy, việc gia tăng học phí là một giải pháp tình thế nhằm duy trì vận hành hệ thống, nhưng nếu không đi kèm các cơ chế kiểm soát chất lượng và hỗ trợ tài chính hiệu quả, nó sẽ tạo ra những rào cản gia nhập thị trường lao động rất lớn cho thế hệ trẻ.

Khi các tổ chức giáo dục toàn cầu buộc phải gia tăng mức phí để đối phó với áp lực chi phí đầu vào, một câu hỏi quan trọng được đặt ra cho phụ huynh và người học: Học phí tăng cao có thực sự đồng nghĩa với chất lượng đào tạo tốt hơn?

Học phí tăng cao có thực sự đồng nghĩa với chất lượng đào tạo tốt hơn?

Trong lý thuyết kinh tế học, giá cả thường được coi là tín hiệu phản ánh chất lượng của hàng hóa hoặc dịch vụ. Tuy nhiên, đối với thị trường giáo dục—một thị trường có thông tin bất cân xứng cao—mối tương quan giữa mức tăng học phí và giá trị thực tế nhận được (Return on Investment - ROI) không phải lúc nào cũng là đường thẳng tăng trưởng tuyến tính.

Việc điều chỉnh tăng học phí tại nhiều cơ sở đào tạo hiện nay thường được giải thích bởi lý do nâng cấp cơ sở vật chất, đầu tư phòng thí nghiệm, mua bản quyền phần mềm, hoặc hợp tác quốc tế. Dù các khoản đầu tư này gia tăng chi phí kế toán trên mỗi sinh viên, chúng không tự động chuyển hóa thành năng lực nghề nghiệp hay vượt trội về mức lương khởi điểm của sinh viên sau khi tốt nghiệp. Chi phí giáo dục tăng lên có thể chỉ đơn thuần phản ánh sự lạm phát chi phí đầu vào (Input Inflation) thay vì sự gia tăng giá trị đầu ra (Output Value Addition).

Để đánh giá minh bạch hiệu quả của chi phí giáo dục, các chuyên gia tài chính khuyến nghị phân tích dựa trên ba chỉ số cốt lõi:

• Tỷ lệ việc làm đúng ngành sau 6–12 tháng tốt nghiệp: Phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu thị trường của chương trình đào tạo.
• Mức lương khởi điểm thực tế (Adjusted Starting Salary): Được so sánh trực tiếp với tổng chi phí đầu tư cho 4 năm học (bao gồm học phí, chi phí cơ hội và chi phí sinh hoạt).
• Thời gian hòa vốn đầu tư giáo dục (Payback Period): Số năm cần thiết để khoản thu nhập chênh lệch từ bằng cấp chi trả toàn bộ chi phí đào tạo đã bỏ ra.

Theo thông lệ giám sát tài chính và công bố thông tin, ví dụ như tiêu chuẩn công khai được khuyến nghị bởi các cơ quan quản lý như Ủy ban Chứng khoán đối với các doanh nghiệp niêm yết trong ngành giáo dục, tính minh bạch của cơ cấu chi phí là yếu tố then chốt. Nếu một trường đại học tăng học phí 15%/năm nhưng thu nhập trung bình của sinh viên tốt nghiệp chỉ tăng 2%/năm (thấp hơn lạm phát CPI), giá trị thực tế của bằng cấp đó đang bị suy giảm nghiêm trọng.

Hiện tượng "lạm phát bằng cấp" (degree inflation) kết hợp với lạm phát chi phí học tập tạo ra một nghịch lý: người học phải trả chi phí cao hơn để sở hữu một tấm bằng nhưng tấm bằng đó lại có sức mua kém hơn trên thị trường tuyển dụng. Do đó, mức phí cao chỉ là điều kiện cần chứ không phải điều kiện đủ để đảm bảo chất lượng đào tạo.

Sự lệch pha giữa chi phí đầu tư giáo dục và hiệu quả đầu ra không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người học, mà còn tạo ra những xung đột trực tiếp trong ngân sách của từng hộ gia đình. Phụ huynh tại Việt Nam đang phải điều chỉnh cơ cấu tài chính gia đình như thế nào để thích ứng với áp lực này?

Gia đình Việt Nam phải gánh chịu những hệ lụy tài chính nào từ Lạm Phát Giáo Dục?

Đối với các hộ gia đình Việt Nam, giáo dục luôn được coi là khoản đầu tư ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, khi tốc độ tăng chi phí giáo dục—bao gồm học phí, phí dịch vụ bán trú, tiền học thêm, thiết bị công nghệ và vận chuyển—vượt quá tốc độ tăng thu nhập thực tế, ngân sách gia đình sẽ rơi vào trạng thái mất cân đối nghiêm trọng.

Tác động rõ ràng nhất của lạm phát giáo dục là hiện tượng "lấn đát ngân sách" (crowding-out effect). Để duy trì việc học cho con tại các trường chất lượng cao hoặc các chương trình liên kết, phụ huynh buộc phải cắt giảm các khoản chi tiêu thiết yếu khác. Cơ cấu tiêu dùng của hộ gia đình bị biến dạng khi tỷ trọng chi cho giáo dục chiếm tới 30%–40% tổng thu nhập hàng tháng, vượt xa mức an toàn tài chính (thường khuyến nghị ở mức 10%–15%).

Ngoài ra, áp lực lạm phát giáo dục còn dẫn đến những thay đổi về mặt xã hội và nhân khẩu học. Chi phí nuôi dạy và giáo dục một đứa trẻ leo thang là một trong những nguyên nhân chính khiến giới trẻ có xu hướng trì hoãn kết hôn và giảm tỷ lệ sinh tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM. Sự phân hóa xã hội cũng rộng hơn khi những gia đình có nguồn lực tài chính mạnh có thể tiếp tục đầu tư cho con cái học các kỹ năng bổ trợ, trong khi các gia đình thu nhập thấp buộc phải cắt giảm toàn bộ các hoạt động ngoại khóa, tạo ra khoảng cách lớn về năng lực cạnh tranh tương lai của thế hệ trẻ.

Lạm phát giáo dục vì vậy không đơn thuần là một chỉ số kinh tế khô khan, mà là một áp lực tài chính hiện hữu, trực tiếp bào mòn sức mua và sự ổn định tài chính dài hạn của hàng triệu gia đình Việt Nam.

Làm thế nào để xây dựng quỹ giáo dục chống lại lạm phát hiệu quả?

Để bảo vệ ngân sách gia đình trước tốc độ tăng trưởng chi phí giáo dục — vốn thường xuyên gia tăng ở mức vượt xa chỉ số lạm phát chung (CPI) — các hộ gia đình không thể chỉ dựa vào các hình thức tiết kiệm truyền thống. Việc xây dựng một quỹ giáo dục chống lạm phát đòi hỏi tiếp cận quản trị tài chính dựa trên dữ liệu, hoạch định theo mục tiêu (Goal-based Investing) và phân bổ tài sản chiến lược.

Quy trình hoạch định quỹ giáo dục chống lạm phát được thực thi qua 4 bước tiêu chuẩn:

1. Xác định quy mô vốn mục tiêu theo công thức lạm phát kép

Chi phí giáo dục trong tương lai không thể tính toán dựa trên mức giá hiện tại. Công thức tính toán chi phí mục tiêu ($FV$) cho năm thứ $n$ được xác định theo mô hình lạm phát tích lũy:

$FV = PV \times (1 + r)^n$

Trong đó:

• $PV$ (Present Value): Chi phí giáo dục hiện tại cho một năm học hoặc toàn khóa học.
• $r$: Tỷ lệ lạm phát giáo dục dự phóng hàng năm (tại Việt Nam, đối với khối trường tư và liên kết quốc tế, con số này thường được dự phóng từ 8% - 12%/năm).
• $n$: Số năm còn lại cho đến khi con bắt đầu bước vào giai đoạn học tập đó.

Ví dụ: Chi phí cho 4 năm đại học hiện tại là 400 triệu VNĐ. Nếu con bạn đang 3 tuổi và sẽ vào đại học sau 15 năm nữa ($n = 15$), với mức lạm phát giáo dục giả định là 9%/năm, số tiền thực tế bạn cần chuẩn bị tại thời điểm đó là: $400 \times (1 + 0.09)^{15} \approx 1.457$ tỷ VNĐ. Dữ liệu tài chính từ Bloomberg cho thấy sự mất giá của sức mua đối với các dịch vụ thiết yếu như y tế và giáo dục luôn diễn ra nhanh hơn so với rổ hàng hóa tiêu dùng cơ bản, đòi hỏi các nhà đầu tư phải chuẩn bị kịch bản vốn thực tế hơn.

2. Phân bổ tài sản theo độ tuổi của con (Asset Allocation Matrix)

Hiệu quả của quỹ giáo dục phụ thuộc vào chiến lược phân bổ tài sản giảm dần rủi ro (Glidepath Strategy) khi tiệm cận mốc thời gian sử dụng vốn:

3. Sử dụng các công cụ tài chính chuyên biệt

Nhằm đảm bảo kỷ luật tài chính và tối ưu hóa lợi nhuận, phụ huynh nên kết hợp các công cụ chuyên biệt:

• Ủy thác đầu tư định kỳ (Dollar-Cost Averaging - DCA): Trích lập tự động từ 15% - 20% thu nhập hàng tháng vào các quỹ đại chúng. DCA giúp bình ổn chi phí bình quân trên mỗi đơn vị quỹ, giảm thiểu rủi ro biến động thị trường trong ngắn hạn.
• Bảo hiểm nhân thọ liên kết đầu tư (Unit-Linked Insurance): Cung cấp cơ chế bảo vệ tài chính kép. Trong trường hợp người trụ cột gặp rủi ro mất sức lao động hoặc tử vong, hợp đồng bảo hiểm kích hoạt quyền lợi miễn đóng phí và chi trả khoản bồi thường, đảm bảo mục tiêu tài chính giáo dục cho con không bị gián đoạn.
• Tận dụng hạn mức thẻ tín dụng và các công cụ thanh toán linh hoạt: Quản lý dòng tiền học phí ngắn hạn bằng cách tận dụng chu kỳ miễn lãi (thường từ 45 - 55 ngày) của thẻ tín dụng hoặc các chương trình trả góp học phí 0% lãi suất hợp tác giữa nhà trường và các tổ chức tài chính. Việc này giúp giữ lại dòng tiền mặt trong các tài khoản sinh lời (như tiền gửi trực tuyến theo ngày) lâu nhất có thể.

Một kế hoạch đầu tư bài bản giúp gia đình duy trì sự chủ động về mặt tài chính trước đà tăng của học phí. Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực tự thân của các hộ gia đình, sự can thiệp và điều tiết từ chính sách vĩ mô của Nhà nước đóng vai trò then chốt như thế nào trong việc hạ nhiệt áp lực lạm phát giáo dục?

Chính sách hỗ trợ học phí của nhà nước có đủ sức cản bước lạm phát giáo dục?

Sự can thiệp của Nhà nước thông qua các công cụ tài khóa và chính sách giá là lá chắn quan trọng nhất nhằm duy trì tính bình ổn và khả năng tiếp cận dịch vụ giáo dục cho toàn dân. Tuy nhiên, mức độ hiệu quả của các chính sách này cần được phân tích dựa trên sự phân hóa giữa hệ thống giáo dục công lập và khu vực giáo dục tư nhân.

1. Vai trò kiềm chế của hệ thống chính sách công

Tại Việt Nam, Nhà nước duy trì cơ chế quản lý khung học phí đối với các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông công lập thông qua các Nghị định của Chính phủ (như Nghị định 81/2021/NĐ-CP và Nghị định 97/2023/NĐ-CP). Các chính sách này đóng vai trò:

• Áp trần học phí công lập: Giới hạn mức tăng học phí hàng năm đối với các trường chưa tự chủ tài chính, ngăn chặn tình trạng tăng giá đột biến.
• Mở rộng đối tượng miễn, giảm học phí: Miễn học phí cho học sinh tiểu học công lập, hỗ trợ học phí cho trẻ mầm non 5 tuổi, học sinh THCS tại các vùng khó khăn và các đối tượng chính sách xã hội. Dữ liệu quản lý tài chính công được cập nhật tại Ủy ban Chứng khoán và các cơ quan điều hành kinh tế phản ánh rằng các gói hỗ trợ tài khóa này giúp hạ thấp chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ở nhóm hàng hóa dịch vụ giáo dục trong các giai đoạn lạm phát đỉnh điểm.
• Cấp bù ngân sách: Ngân sách nhà nước cấp bù chi phí hoạt động cho các cơ sở giáo dục công lập để bù đắp cho phần học phí được miễn giảm, giúp duy trì vận hành bộ máy mà không chuyển gánh nặng chi phí sang người dân.

2. Giới hạn của chính sách trước áp lực thực tế

Mặc dù chính sách hỗ trợ học phí ở trường công phát huy hiệu quả kiềm chế chỉ số CPI chung, trên thực tế, dư địa cản bước "lạm phát giáo dục tổng thể" vẫn gặp nhiều thách thức do những nguyên nhân nội tại:

Thứ nhất, sự bùng nổ của các khoản chi ngoài học phí (Non-tuition costs): Chính sách công chủ yếu kiểm soát "học phí chính khóa". Tuy nhiên, như phân tích cơ cấu chi phí, các khoản phụ thu như dịch vụ bán trú, tiền cơ sở vật chất, đồng phục, xe đưa đón, các chương trình kỹ năng sống liên kết và chi phí học thêm lại không nằm trong phạm vi áp trần của Nghị định. Sự gia tăng giá của các dịch vụ bổ trợ này tạo ra hiện tượng "lạm phát ẩn", khiến tổng chi tiêu giáo dục thực tế của gia đình vẫn tăng cao.

Thứ hai, tiến trình tự chủ đại học và dịch chuyển ngân sách: Khi các trường đại học công lập chuyển sang cơ chế tự chủ tài chính hoàn toàn (không còn nhận ngân sách chi thường xuyên từ Nhà nước), họ buộc phải điều chỉnh tăng học phí để bù đắp chi phí vận hành và đầu tư cơ sở vật chất. Mức tăng học phí tại các đại học tự chủ thường dao động từ 10% - 20%/năm, tạo ra áp lực tài chính rất lớn cho sinh viên thuộc nhóm thu nhập trung bình và thấp.

Thứ ba, sự mở rộng không ngừng của khu vực giáo dục tư nhân: Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào cơ chế định giá của các trường tư thục, trường song ngữ và quốc tế (chỉ yêu cầu thực hiện kê khai và công khai giá theo Luật Giá). Do nguồn cung trường công lập tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM không đáp ứng đủ tốc độ gia tăng dân số cơ học, một bộ phận lớn phụ huynh buộc phải lựa chọn khu vực tư nhân. Mức tăng học phí tự do từ 5% - 15%/năm tại khu vực này nằm ngoài tầm kiềm chế của các chính sách miễn giảm học phí công lập.